Hướng tới siêu đô thị thế hệ mới: Lời giải cho áp lực hạ tầng và chất lượng sống tại Việt Nam

Vừa qua, Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam (VUPDA) tổ chức Hội thảo khoa học "Siêu đô thị thế hệ mới -  Động lực tăng trưởng kinh tế và phát triển bền vững đô thị Việt Nam”.

Phát biểu khai mạc, ông Trần Ngọc Chính, Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam cho biết, mô hình siêu đô thị truyền thống chủ yếu dựa trên sự gia tăng dân số và mở rộng không gian đô thị. Tuy nhiên, thực tế phát triển của các siêu đô thị truyền thống đang bộc lộ nhiều hạn chế như: quá tải hạ tầng, ô nhiễm môi trường, bất bình đẳng xã hội và suy giảm chất lượng sống. Trước những thách thức đó, nhiều quốc gia và tổ chức quốc tế như UN-Habitat, OECD (Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế) và Ngân hàng Thế giới đã chuyển hướng nghiên cứu và phát triển mô hình siêu đô thị thế hệ mới.

Theo đó, siêu đô thị thế hệ mới được định hình theo cấu trúc đa trung tâm, tăng cường liên kết vùng, ứng dụng công nghệ và hướng tới phát triển bền vững, thay vì tập trung mở rộng quy mô dân số hay diện tích. Mô hình này chú trọng các yếu tố như đô thị thông minh, đô thị xanh, chuyển đổi số và khả năng kết nối toàn cầu.

Tại Việt Nam, quá trình đô thị hóa đang diễn ra nhanh chóng với sự hình thành các vùng đô thị lớn như vùng Thủ đô Hà Nội, vùng Thành phố Hồ Chí Minh và các hành lang kinh tế ven biển. Xu hướng này cho thấy sự chuyển dịch từ mô hình đô thị đơn cực sang đa cực, liên kết vùng, tạo nền tảng cho việc hình thành các siêu đô thị thế hệ mới trong tương lai. Tuy nhiên, khung lý luận và cơ chế quản trị cho mô hình này vẫn cần tiếp tục được hoàn thiện.

Theo bà Trần Thu Hằng, Vụ trưởng Vụ Quy hoạch - Kiến trúc (Bộ Xây dựng), định hướng phát triển siêu đô thị thế hệ mới phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 06-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển đô thị bền vững. Trong đó, nhấn mạnh việc phát triển hệ thống đô thị đồng bộ, có tính liên kết cao, hạn chế mở rộng dàn trải, tập trung nâng cao chất lượng hạ tầng và đổi mới mô hình quản lý.

Bà Hằng cho biết,  thực tiễn thế giới cho thấy mô hình siêu đô thị truyền thống đang bộc lộ nhiều hạn chế, do đó, nhiều quốc gia đã chuyển mạnh sang mô hình “siêu đô thị thế hệ mới”, với trọng tâm là năng lực vận hành, kết nối, đổi mới sáng tạo và chất lượng quản trị. Định hướng này hoàn toàn phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 06-NQ/TW của Bộ Chính trị về quy hoạch, xây dựng, quản lý và phát triển bền vững đô thị Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045; Kết luận số 224-KL/TW ngày 8/12/2025 của Bộ Chính trị về tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 06-NQ/TW. Trong đó, Nghị quyết 06-NQ/TW yêu cầu phát triển hệ thống đô thị theo hướng bền vững, đồng bộ, có tính liên kết cao, đóng vai trò là động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và chuyển dịch cơ cấu phát triển.

Nghị quyết cũng không khuyến khích việc phát triển đô thị theo hướng dàn trải, mở rộng tự phát, mà nhấn mạnh việc nâng cao chất lượng đô thị, hoàn thiện hệ thống hạ tầng, đổi mới mô hình quản lý và tăng cường liên kết vùng. Chính vì vậy, việc nghiên cứu và định hình mô hình siêu đô thị thế hệ mới tại Việt Nam cần được tiếp cận theo hướng không đặt nặng mục tiêu hình thành các đô thị siêu lớn về dân số, mà tập trung xây dựng các đô thị có năng lực chức năng lõi, có khả năng kết nối mạng lưới và đóng vai trò là các cực tăng trưởng trong hệ thống đô thị quốc gia.

Định hướng này cũng thống nhất với nội dung Điều chỉnh Quy hoạch tổng thể quốc gia thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050. Do đó, trong thời gian tới, các bên cần hoàn thiện cơ sở lý luận và pháp lý về siêu đô thị thế hệ mới; tích hợp định hướng phát triển vào hệ thống quy hoạch quốc gia, quy hoạch vùng và quy hoạch đô thị, bảo đảm tính thống nhất và đồng bộ trong tổ chức không gian phát triển. Ưu tiên đầu tư phát triển hạ tầng kết nối chiến lược, bao gồm cả hạ tầng số và các nền tảng dữ liệu, nhằm nâng cao năng lực lưu thông, kết nối giữa các đô thị; đồng thời thúc đẩy đổi mới mô hình quản trị đô thị theo hướng hiện đại, linh hoạt, dựa trên dữ liệu và có sự tham gia của khu vực tư nhân và cộng đồng.

Bà Hằng đề nghị các cơ quan, đơn vị, chuyên gia và nhà khoa học tiếp tục nghiên cứu sâu hơn, đóng góp ý kiến để hoàn thiện cơ sở khoa học và thực tiễn cho việc định hình mô hình siêu đô thị thế hệ mới tại Việt Nam, làm cơ sở để Bộ Xây dựng tham mưu Chính phủ trong xây dựng và tổ chức thực hiện các chiến lược, quy hoạch và chính sách phát triển đô thị. Từ đó, việc nghiên cứu và định hình mô hình siêu đô thị tại Việt Nam cần theo hướng không đặt nặng quy mô dân số, mà tập trung xây dựng các đô thị có năng lực kết nối, đóng vai trò cực tăng trưởng trong hệ thống đô thị quốc gia. Đồng thời, cần hoàn thiện cơ sở pháp lý, tích hợp vào quy hoạch quốc gia và ưu tiên đầu tư hạ tầng kết nối, bao gồm cả hạ tầng số, nhằm nâng cao năng lực liên kết giữa các đô thị.

Tại hội thảo, các chuyên gia cũng nhấn mạnh vai trò của đổi mới quản trị đô thị theo hướng hiện đại, dựa trên dữ liệu và có sự tham gia của khu vực tư nhân, cộng đồng. Hai phiên tọa đàm về kinh nghiệm quốc tế và giải pháp cho Việt Nam đã đưa ra nhiều khuyến nghị quan trọng.

Tiến sĩ, kiến trúc sư Trương Văn Quảng cho rằng siêu đô thị thế hệ mới là mô hình đô thị quy mô lớn, được tổ chức theo cấu trúc đa trung tâm, vận hành bằng hạ tầng thông minh nhằm nâng cao chất lượng sống và năng lực cạnh tranh. Qua các bài học quốc tế, chuyên gia nhận định phát triển siêu đô thị thế hệ mới sẽ là yếu tố cạnh tranh quốc gia, phù hợp với xu hướng toàn cầu và định hướng phát triển dài hạn của Việt Nam.

Qua phiên tọa đàm và các bài học kinh nghiệm quốc tế, các chuyên gia cho rằng phát triển siêu đô thị thế hệ mới là yếu tố cạnh tranh quốc gia. Trong kỷ nguyên phát triển mới, mô hình này không chỉ phù hợp với xu hướng chung trên thế giới mà còn phù hợp với định hướng chiến lược trong Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng. Phát triển siêu đô thị thế hệ mới tại Việt Nam cần dựa trên các cách tiếp cận như: không đặt nặng vào quy mô dân số; xây dựng cấu trúc đô thị đa trung tâm; tăng cường kết nối mạng lưới; thúc đẩy đô thị thông minh và chuyển đổi số; phát triển kinh tế đổi mới sáng tạo; tăng cường hạ tầng kết nối vùng và hạ tầng số; đổi mới quản trị đô thị và quản trị vùng…