Hoàn thiện hệ thống truy xuất nguồn gốc: Nền tảng minh bạch chuỗi nông sản Việt

Sáng 28/5, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Hoàng Trung chủ trì cuộc họp đánh giá tiến độ triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc nông, lâm, thủy sản. Cuộc họp ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực từ giai đoạn thí điểm, đồng thời xác định rõ các nhiệm vụ trọng tâm cần hoàn thiện trong thời gian tới.

Theo ông Nguyễn Văn Long, Vụ trưởng Vụ Khoa học và Công nghệ, giai đoạn thí điểm truy xuất nguồn gốc, đặc biệt với các lô sầu riêng xuất khẩu quy mô lớn sang Trung Quốc, đang cho thấy hiệu quả rõ rệt. Đây là quá trình vừa triển khai, vừa rút kinh nghiệm có chủ đích nhằm hoàn thiện quy trình, hạ tầng kỹ thuật và cơ chế phối hợp trước khi nhân rộng trên diện rộng.

Trước đó, Bộ đã ban hành Công văn số 3226 ngày 3/4 hướng dẫn triển khai truy xuất nguồn gốc sầu riêng, đồng thời tổ chức nhiều đợt tập huấn tại Đồng Tháp và Đắk Lắk với sự tham gia của hơn 600 đại biểu đến từ các sở, ngành, doanh nghiệp và người sản xuất. Đến nay, đã có 16 doanh nghiệp đăng ký tham gia thí điểm theo Quyết định 5272/QĐ-BNNMT, trong đó hai đơn vị được hỗ trợ trực tiếp theo hình thức “cầm tay chỉ việc” để triển khai đầy đủ quy trình.

 

Đáng chú ý, ngày 23/5, Bộ đã gửi công hàm tới Tổng cục Hải quan Trung Quốc, thông báo về hệ thống truy xuất nguồn gốc của Việt Nam, mẫu tem truy xuất cùng danh sách mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và phòng xét nghiệm phục vụ xuất khẩu sầu riêng. Đây được xem là bước đi thể hiện sự chủ động hội nhập và minh bạch hóa chuỗi cung ứng với thị trường xuất khẩu lớn nhất.

Trước đó, hai container sầu riêng đã được xuất khẩu thí điểm thành công qua cửa khẩu Hữu Nghị bằng tem truy xuất điện tử, qua đó kiểm chứng toàn bộ quy trình vận hành trong thực tế.

 

Theo thống kê, hệ thống hiện đã cập nhật khoảng 18.000 sản phẩm thuộc 112 nhóm sản phẩm của 26/34 tỉnh, thành phố, với 919 lô hàng, 547 nông hộ, 255 vùng trồng và 149 doanh nghiệp tham gia. Đây là con số cho thấy độ phủ ngày càng mở rộng của hệ thống trong thời gian ngắn. Ngoài sầu riêng, Bộ đang đồng thời triển khai truy xuất nguồn gốc đối với nhiều ngành hàng như lúa gạo, thịt, trứng, sữa, chè, trái cây và thủy sản.

 

Ông Nguyễn Văn Long nhấn mạnh, bài học quan trọng nhất từ giai đoạn thí điểm là cần chuyển hóa các quy định thành quy trình thực tế, với sự tham gia đầy đủ của tất cả các chủ thể trong chuỗi, từ doanh nghiệp xuất khẩu, địa phương, đơn vị công nghệ đến người sản xuất.

 

Ở góc độ kỹ thuật, ông Nguyễn Bảo Trung, Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số cho biết, hạ tầng kỹ thuật đã sẵn sàng phục vụ triển khai trong năm 2026. Hai hệ thống do doanh nghiệp Netacom và CheckVN phát triển đã trải qua đánh giá an toàn thông tin nghiêm ngặt, đang được rà soát, khắc phục trước khi chuyển về vận hành tập trung tại Cục nhằm bảo đảm quản lý chặt chẽ và an toàn dữ liệu.

 

Theo ông Trung, kinh nghiệm từ thí điểm sầu riêng đã giúp xác định rõ nguyên tắc vận hành: mỗi chủ thể trong chuỗi – từ vùng nguyên liệu, thương lái, cơ sở đóng gói đến doanh nghiệp xuất khẩu – sẽ chịu trách nhiệm đối với phần dữ liệu của mình. Cách tiếp cận này vừa thực tế, vừa bảo đảm tính xác thực của thông tin truy xuất.

 

Hiện Cục Chuyển đổi số đã phối hợp xây dựng kiến trúc tổng thể và đang hoàn thiện hướng dẫn kỹ thuật về kết nối dữ liệu giữa phần mềm của doanh nghiệp với hệ thống dùng chung của Bộ.

Đại diện Công ty Netacom cho biết đang phát triển hệ thống hoàn chỉnh mới, tích hợp đầy đủ quy trình nghiệp vụ, tiêu chuẩn kỹ thuật và khả năng kết nối dữ liệu theo định hướng của Bộ. Hệ thống dự kiến sẽ kết nối với 7 cơ sở dữ liệu chuyên ngành, bao gồm mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, cơ sở chăn nuôi, cơ sở chế biến thủy sản và các dữ liệu quản lý liên quan, vận hành trên hạ tầng của Bộ để bảo đảm tính tập trung và an toàn thông tin.

Doanh nghiệp cũng kiến nghị Bộ sớm ban hành tiêu chí kỹ thuật đối với các đơn vị cung cấp giải pháp truy xuất nguồn gốc nhằm tạo môi trường minh bạch và chuẩn hóa chất lượng trên thị trường.

Kết luận cuộc họp, Thứ trưởng Hoàng Trung đánh giá hạ tầng kỹ thuật hiện đã sẵn sàng ở mức cơ bản để tiếp nhận và vận hành hệ thống. Thứ trưởng yêu cầu tập trung vào những nội dung có thể triển khai ngay, tạo ra sản phẩm cụ thể và đưa vào vận hành từ ngày 1/7 theo Quyết định 25 của Bộ về kế hoạch triển khai truy xuất nguồn gốc nông, lâm, thủy sản.

“Đây là nhiệm vụ phải làm, quan trọng là phải có sản phẩm cụ thể, bảo đảm an toàn thông tin, kết nối được và từng bước hoàn thiện trong quá trình triển khai”, Thứ trưởng nhấn mạnh.

Thứ trưởng cũng yêu cầu ưu tiên rà soát, tận dụng các hệ thống đã triển khai thực tế thay vì xây dựng lại từ đầu, đồng thời đẩy nhanh kiểm thử an toàn thông tin. Mỗi lĩnh vực sẽ lựa chọn từ một đến ba sản phẩm trọng điểm để xây dựng mô hình thí điểm, tận dụng tối đa hạ tầng và doanh nghiệp sẵn có.

Đặc biệt, lãnh đạo Bộ lưu ý hệ thống truy xuất nguồn gốc là công cụ quản lý nhằm minh bạch hóa thông tin và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, không phải là rào cản hành chính hay điều kiện bắt buộc mới đối với doanh nghiệp xuất khẩu.

Trong thời gian tới, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ tiếp tục hoàn thiện dự thảo thông tư về truy xuất nguồn gốc nông sản, phối hợp với Bộ Công an xây dựng nghị định liên quan, đồng thời mở rộng thí điểm sang các ngành hàng chủ lực, hướng tới xây dựng hệ thống minh bạch hóa chuỗi cung ứng nông sản Việt Nam một cách bền vững.