Chăm sóc người bệnh xơ gan tại nhà: Tránh kiêng khem sai cách để ngăn biến chứng nguy hiểm

Nhiều gia đình khi biết người thân mắc xơ gan thường áp dụng chế độ ăn kiêng quá mức, thậm chí loại bỏ hoàn toàn thịt, cá khỏi khẩu phần vì lo ngại gan không còn khả năng chuyển hóa. Tuy nhiên, thực tế tại các cơ sở điều trị cho thấy không ít người bệnh phải nhập viện trong tình trạng suy kiệt, thậm chí hôn mê gan do suy dinh dưỡng vì kiêng khem sai cách.

Theo Thạc sĩ Nguyễn Hoàng Tước, Điều dưỡng trưởng Trung tâm Tiêu hóa-Gan mật, Bệnh viện Bạch Mai, bên cạnh điều trị bằng thuốc, việc chăm sóc đúng cách tại nhà đóng vai trò quan trọng trong kiểm soát bệnh, giúp hạn chế biến chứng và duy trì chất lượng cuộc sống cho người bệnh.

Nhận biết sớm các dấu hiệu bệnh

Ở giai đoạn đầu, xơ gan thường tiến triển âm thầm với các biểu hiện không đặc hiệu như mệt mỏi, chán ăn, đầy bụng hoặc đau tức nhẹ vùng hạ sườn phải. Khi bệnh chuyển sang giai đoạn mất bù, người bệnh có thể xuất hiện vàng da, vàng mắt, phù chân, bụng chướng do cổ trướng, dễ chảy máu chân răng hoặc chảy máu cam. Một số trường hợp còn có biểu hiện lơ mơ, ngủ nhiều, giảm trí nhớ hoặc thay đổi hành vi do bệnh não gan.

Nếu không được theo dõi và điều trị kịp thời, xơ gan có thể dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng như xuất huyết tiêu hóa do vỡ giãn tĩnh mạch thực quản, nhiễm trùng dịch cổ trướng, suy thận, bệnh não gan hoặc ung thư gan.

Không nên kiêng đạm quá mức

Một trong những quan niệm sai lầm phổ biến hiện nay là cho rằng người bệnh xơ gan phải hạn chế tối đa thực phẩm giàu đạm để giảm gánh nặng cho gan.

Theo các chuyên gia, phần lớn người bệnh xơ gan vẫn cần được cung cấp đầy đủ protein nhằm duy trì khối cơ và phòng ngừa suy dinh dưỡng. Nguồn đạm có thể đến từ thịt nạc, cá, trứng, sữa, tôm, đậu phụ và các loại đậu. Chỉ trong một số trường hợp đặc biệt như hôn mê gan hoặc bệnh não gan tiến triển, lượng đạm mới cần được điều chỉnh theo chỉ định của bác sĩ.

Người bệnh nên chia khẩu phần thành 5-6 bữa nhỏ mỗi ngày thay vì chỉ ăn 3 bữa chính. Bữa phụ hoặc một ly sữa trước khi đi ngủ có thể giúp hạn chế tình trạng hạ đường huyết và giảm nguy cơ mất cơ trong đêm.

Bên cạnh đó, cần tăng cường rau xanh, trái cây chín mềm và thực phẩm giàu chất xơ; bảo đảm ăn chín, uống sôi và lựa chọn thực phẩm có nguồn gốc rõ ràng để giảm nguy cơ nhiễm khuẩn.

Ăn nhạt để kiểm soát phù và cổ trướng

Đối với người bệnh xơ gan, hạn chế muối là nguyên tắc dinh dưỡng quan trọng, đặc biệt ở những trường hợp có phù hoặc cổ trướng.

Các chuyên gia khuyến cáo lượng muối tiêu thụ không nên vượt quá 5g mỗi ngày. Người bệnh nên ưu tiên thực phẩm tươi sống, chế biến bằng các phương pháp như luộc, hấp hoặc hầm mềm thay vì sử dụng thực phẩm chế biến sẵn.

Những thực phẩm chứa nhiều muối như dưa cà muối, cá khô, đồ hộp, xúc xích, mì ăn liền và các loại thức ăn chế biến công nghiệp cần được hạn chế tối đa. Đối với người có giãn tĩnh mạch thực quản, thức ăn nên mềm, dễ nuốt để giảm nguy cơ tổn thương niêm mạc và xuất huyết.

Duy trì vận động và theo dõi sức khỏe hằng ngày

Ngoài chế độ dinh dưỡng, người bệnh xơ gan cần duy trì vận động phù hợp với tình trạng sức khỏe. Các bài tập nhẹ nhàng như đi bộ, tập thở hoặc vận động tại chỗ giúp duy trì khối cơ, tăng sức bền và cải thiện chất lượng cuộc sống.

Gia đình cũng cần đặc biệt lưu ý phòng ngừa té ngã, nhất là ở người bệnh giai đoạn muộn khi sức cơ suy giảm hoặc có biểu hiện rối loạn ý thức. Việc lắp đặt tay vịn, sử dụng ghế có điểm tựa và hỗ trợ khi di chuyển là những biện pháp cần thiết.

Theo khuyến cáo của bác sĩ, người nhà nên theo dõi hằng ngày cân nặng, vòng bụng, lượng nước tiểu và mức độ tỉnh táo của người bệnh để phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường.

Không chủ quan với các dấu hiệu cảnh báo

Người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế ngay khi xuất hiện các dấu hiệu như nôn ra máu, đi ngoài phân đen, sốt cao, đau bụng nhiều, lơ mơ hoặc bụng chướng nhanh bất thường. Đây có thể là những biểu hiện của các biến chứng nguy hiểm cần được xử trí khẩn cấp.

Các chuyên gia cũng nhấn mạnh người bệnh phải tuyệt đối tránh rượu bia, thuốc lá và không tự ý sử dụng thuốc nam, thuốc bắc hoặc các sản phẩm không rõ nguồn gốc vì có thể làm tổn thương gan nặng hơn.

Tái khám định kỳ theo lịch hẹn là yêu cầu bắt buộc nhằm đánh giá chức năng gan, điều chỉnh phác đồ điều trị và tầm soát sớm các biến chứng.

Theo Thạc sĩ Nguyễn Hoàng Tước, chăm sóc người bệnh xơ gan là quá trình phối hợp giữa điều trị y khoa, dinh dưỡng hợp lý, vận động phù hợp và theo dõi sức khỏe thường xuyên. Việc ăn nhạt nhưng đủ chất, tránh xa rượu bia và tuân thủ tái khám định kỳ là những yếu tố then chốt giúp người bệnh sống khỏe hơn và giảm nguy cơ biến chứng.