Sáng 4/11, tại phiên họp thứ 2, Quốc hội khoá XVI, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật An ninh dữ liệu, dự án Luật Định danh và xác thực điện tử.
Cơ quan, tổ chức, cá nhân không phải cung cấp lại thông tin để tạo lập danh tính điện tử
Cuối phiên thảo luận, Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an đã giải trình, làm rõ thêm một số nội dung các ĐBQH quan tâm đối với 2 dự án luật.
Về dự án Luật Định danh và xác thực điện tử, Bộ trưởng Lương Tam Quang cho biết, tại Điều 7 dự thảo luật xác định phạm vi các nhóm đối tượng được định danh điện tử.
Những nhóm đối tượng định danh do cơ quan Nhà nước thực hiện được quy định tại dự thảo luật gồm: cơ quan, tổ chức, cá nhân; địa điểm, không gian; đối tượng có thông tin thuộc dữ liệu cốt lõi, dữ liệu quan trọng; đối tượng được chứng nhận quyền sở hữu, sử dụng sản phẩm, hàng hóa có mức độ rủi ro cao; đối tượng thuộc bí mật Nhà nước.
Các nhóm đối tượng định danh điện tử còn lại do tổ chức cung cấp dịch vụ đủ điều kiện thực hiện theo nhu cầu của cơ quan, tổ chức, cá nhân.
Đồng thời, luật cũng giao Chính phủ quy định danh mục và lộ trình thực hiện đối với nhóm do cơ quan Nhà nước thực hiện để đảm bảo phù hợp với điều kiện thực tiễn chuyển đổi số ở nước ta.
Đối với nhóm đối tượng đã có cơ chế định danh hoặc quản lý tương tự theo pháp luật chuyên ngành, Bộ trưởng cho biết dự thảo luật cũng quy định theo hướng: trường hợp thông tin để tạo lập danh tính điện tử đã có đầy đủ, chính xác trong cơ sở dữ liệu quốc gia; cơ sở dữ liệu chuyên ngành thì cơ quan Nhà nước tự động thực hiện quy trình tạo lập danh tính điện tử và cấp mã định danh quốc gia cho đối tượng quy định tại khoản 1 Điều 8 luật này.
"Như vậy, cơ quan, tổ chức, cá nhân không phải cung cấp lại thông tin để tạo lập danh tính điện tử hoặc thực hiện thủ tục đăng ký định danh điện tử", Bộ trưởng Lương Tam Quang cho hay.
Về bảo vệ quyền riêng tư, nguyên tắc thu thập dữ liệu tối thiểu, đồng bộ dữ liệu định danh xác thực. Bộ trưởng cho biết, tại dự thảo luật đã thiết kế nhiều lớp bảo vệ quyền riêng tư: thu thập dữ liệu tối thiểu phải có sự đồng ý của chủ thể; không đồng bộ nội dung giao dịch; không chia sẻ kết quả xác thực ngoài phạm vi cho phép.
"Việc bảo vệ dữ liệu cá nhân trong hoạt động định danh và xác thực điện tử được thực hiện chặt chẽ theo quy định của pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân; các nguyên tắc, điều kiện, phạm vi, mục đích xử lý dữ liệu cá nhân không có sự thay đổi", Bộ trưởng khẳng định.
Bộ trưởng nhấn mạnh, định danh và xác thực điện tử phải tuân thủ Hiến pháp và pháp luật, bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân. Việc khai thác, sử dụng danh tính điện tử phải bảo mật thông tin, tuân thủ pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Đồng thời cho biết, cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ tiếp tục rà soát các quy định có liên quan, tham mưu Chính phủ quy định chi tiết về việc thu thập, khai thác, sử dụng dữ liệu về định danh và xác thực điện tử để bảo đảm chặt chẽ, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của chủ thể.
Về liên kết tài khoản giao dịch với danh tính điện tử, cơ chế phòng ngừa rủi ro do việc giả mạo danh tính trên môi trường điện tử.
Bộ trưởng cho hay, dự thảo luật quy định: cơ quan, tổ chức, cá nhân sử dụng tài khoản giao dịch điện tử để giao dịch điện tử trực tuyến trong các lĩnh vực: chứng khoán, viễn thông, ngân hàng, bưu chính, thương mại điện tử, khám bệnh, chữa bệnh, trung gian thanh toán, ví điện tử, tài sản mã hóa, trò chơi điện tử trực tuyến, dịch vụ đăng ký cho thuê và sử dụng tên miền và các lĩnh vực khác có rủi ro cao hoặc phát sinh nghĩa vụ pháp lý quan trọng thì phải xác thực với danh tính điện tử quốc gia, liên kết tài khoản giao dịch điện tử với danh tính điện tử đó.
"Luật giao Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ quy định cụ thể các giao dịch điện tử trực tuyến thuộc lĩnh vực khác có rủi ro cao hoặc phát sinh nghĩa vụ pháp lý quan trọng bảo đảm phù hợp với đặc thù của từng ngành", Bộ trưởng Lương Tam Quang nói.
Tránh bảo vệ dàn trải ở nơi rủi ro thấp nhưng lại bỏ ngỏ ở nơi rủi ro cao
Đối với dự án Luật an ninh dữ liệu, liên quan đến nội dung cấp độ rủi ro an ninh dữ liệu, Bộ trưởng Lương Tam Quang cho biết, cơ chế phân cấp độ rủi ro an ninh dữ liệu là trụ cột của dự thảo luật.
"Bởi chỉ khi xác định đúng mức độ nguy hại mà dữ liệu có thể gây ra khi bị xâm phạm thì mới đặt ra được nghĩa vụ tương xứng, tránh bảo vệ dàn trải ở nơi rủi ro thấp nhưng lại bỏ ngỏ ở nơi rủi ro cao", Bộ trưởng cho hay.
Tiếp thu kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, dự thảo luật thiết kế 5 cấp độ rủi ro tương thích với 5 cấp độ hệ thống thông tin theo Luật An ninh mạng.
Trong đó, khoản 4 Điều 8 dự thảo luật cho phép sử dụng ngay kết quả xác định cấp độ theo pháp luật về an ninh mạng để cùng một hệ thống không phải đánh giá hai lần.
Cấp độ rủi ro cũng không thay thế việc phân loại dữ liệu cốt lõi, dữ liệu quan trọng theo Luật Dữ liệu và không làm phát sinh danh mục mới mà chỉ là căn cứ để lựa chọn biện pháp bảo vệ.
Trên cơ sở đó, Bộ trưởng cho hay, nghĩa vụ được xác định theo hướng: rủi ro càng thấp thì thủ tục càng đơn giản. Theo đó dữ liệu cấp độ 1 không phát sinh thủ tục dữ liệu; cấp độ 2 chỉ cần phương án bảo vệ rút gọn và được miễn đối với hộ kinh doanh, doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ, khởi nghiệp sáng tạo; từ cấp độ 3 mới phải đánh giá tác động và kiểm toán.
Còn thẩm định chỉ áp dụng với cấp độ 4, cấp độ 5 và được thực hiện chung một hồ sơ với thẩm định an ninh mạng.
Đối với đề nghị quy định ngay trong luật bảng tương ứng giữa hai hệ thống cấp độ, Bộ trưởng đề nghị Quốc hội cho giữ phương án giao Chính phủ quy định tại khoản 12 Điều 8 vì tiêu chuẩn kỹ thuật thay đổi nhanh.
Lý do được Bộ trưởng đưa ra là nếu quy định cứng trong luật, mỗi lần điều chỉnh lại phải sửa luật. Khi xây dựng nghị định, Chính phủ sẽ quy định bộ tiêu chí định lượng, định tính có thể kiểm chứng để doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa tự xác định đúng cấp độ, không bị đặt nghĩa vụ vượt mức cần thiết.
Về phân định trách nhiệm giữa Bộ Công an và Bộ Quốc phòng, Bộ trưởng cho hay, đối với thẩm quyền quản lý nhà nước về an ninh dữ liệu trong hoạt động dân sự, kinh tế của doanh nghiệp. Đây không phải là nội dung mới mà là thể chế hóa Chỉ thị 57 của Ban Bí thư.
Theo đó Bộ Công an chịu trách nhiệm trước Chính phủ chủ trì quản lý nhà nước về an ninh mạng, bảo mật thông tin, an ninh dữ liệu.
Bộ Quốc phòng chủ trì quản lý hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu quân sự và cơ yếu thuộc phạm vi của Bộ Quốc phòng.
"Quy định này bảo đảm nguyên tắc "một việc chỉ giao cho một cơ quan chủ trì và chịu trách nhiệm chính" của Nghị quyết 18 và thống nhất với mô hình mà Quốc hội đã thông qua trong Luật An ninh mạng.
Cuối phần phát biểu giải trình, Bộ trưởng Lương Tam Quang cho biết, với tinh thần cầu thị, cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ phối hợp chặt chẽ với Thường trực Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại, tiếp thu đầy đủ các ý kiến của các vị đại biểu, báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội trước khi hoàn thiện dự thảo luật.
Bảo đảm luật vừa bảo vệ vững chắc chủ quyền quốc gia, vừa tạo môi trường pháp lý an toàn, thuận lợi cho phát triển kinh tế số và đảm bảo tiến độ trình Quốc hội xem xét thông qua.
