Đóng góp thiết thực cho phát triển đất nước
Mới đây, Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới (thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) tổ chức Diễn đàn Kinh tế Việt Nam 2026 với chủ đề: "Mô hình phát triển dựa trên khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số". Sự kiện diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đứng trước yêu cầu cấp thiết phải đổi mới tư duy phát triển, nâng cao chất lượng tăng trưởng và hình thành các động lực, không gian tăng trưởng mới dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, hướng tới mục tiêu tăng trưởng cao, bền vững và bao trùm.
PGS.TS. Nguyễn Đức Minh, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam phát biểu
Phát biểu khai mạc Diễn đàn, PGS. TS Nguyễn Đức Minh, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam cho biết: Thế giới đang chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đây không chỉ là xu hướng tất yếu mà đã trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh và sự phát triển của các quốc gia, tổ chức và doanh nghiệp.
Quan điểm phát triển dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã được thể hiện rõ trong các văn kiện của Đảng và chính sách pháp luật của Nhà nước, đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu chủ động tham gia cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, coi đây là một trong những nhiệm vụ trung tâm. Đối với Việt Nam, phát triển dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là định hướng chiến lược.
Với vai trò là cơ quan nghiên cứu cơ bản và tư vấn chính sách, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam nhận thức sâu sắc trách nhiệm trong việc cung cấp luận cứ khoa học phục vụ hoạch định đường lối, chính sách. Không chỉ dừng lại ở nghiên cứu, Viện còn đẩy mạnh tư vấn, tổng kết thực tiễn và huy động trí tuệ của đội ngũ chuyên gia nhằm đóng góp thiết thực cho phát triển đất nước.
Diễn đàn Kinh tế Việt Nam năm 2026 với chủ đề phát triển dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được kỳ vọng sẽ cung cấp thêm luận cứ khoa học, đề xuất giải pháp và khuyến nghị chính sách quan trọng, góp phần hoàn thiện tư duy phát triển, thể chế và môi trường phát triển phù hợp trong giai đoạn mới.
TS. Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng ban, Ban Chính sách, chiến lược Trung ương
Phát biểu đề dẫn, TS. Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng ban, Ban Chính sách, chiến lược Trung ương nêu rõ: Theo chương trình công tác năm 2026, Ban được giao chủ trì xây dựng đề án đổi mới mô hình phát triển đất nước dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Một số nội dung về tăng trưởng kinh tế trước đây sẽ được tích hợp vào đề án này. Vì vậy, Diễn đàn hôm nay có ý nghĩa quan trọng nhằm tham vấn ý kiến chuyên gia, nhà khoa học để hoàn thiện định hướng và giải pháp.
Về nội dung đề án, trước hết cần làm rõ cách tiếp cận và nhận diện mô hình phát triển đất nước. Đây là khái niệm rộng, bao gồm mô hình phát triển kinh tế (trong đó có mô hình tăng trưởng), cùng các lĩnh vực như xã hội, quốc phòng, môi trường, đối ngoại và văn hóa. Tuy nhiên, các lĩnh vực này là các trụ cột; điều cốt lõi của mô hình phát triển là xác định mục tiêu, triết lý phát triển, các động lực và cơ chế vận hành. Hiện nay có nhiều cách phân chia và tiếp cận khác nhau (5, 6 hoặc 7 trụ cột), nhưng vấn đề đặt ra là cần thống nhất cách tiếp cận tổng thể, bảo đảm mô hình phát triển bao quát đầy đủ các lĩnh vực, đồng thời làm rõ các yếu tố nền tảng, động lực, trung tâm và cơ chế vận hành của mô hình.
Một băn khoăn khác là sau khi xác định được cấu trúc mô hình, cần làm rõ vai trò của từng thành phần: đâu là lõi (triết lý, mục tiêu, động lực), đâu là các trụ cột, và mối quan hệ giữa chúng. Đặc biệt, cần phân biệt giữa mô hình phát triển tổng thể với cơ chế vận hành như kinh tế thị trường - đây là nền tảng vận hành chứ không đồng nhất với toàn bộ mô hình phát triển.
TS. Nguyễn Đức Hiển nhấn mạnh, Ban tổ chức mong muốn tiếp tục nhận được ý kiến đóng góp của các chuyên gia để xác định rõ hướng đi, hoàn thiện mô hình phát triển quốc gia một cách đầy đủ, nhất quán và khả thi. Theo đó, có nhiều ý kiến của chuyên gia đã nhấn mạnh, mô hình phát triển mới của Việt Nam cần được xây dựng trên các trụ cột: thể chế phát triển hiện đại, khoa học công nghệ tiên tiến, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo năng động, nguồn nhân lực chất lượng cao, hạ tầng, dữ liệu số thống nhất, đồng bộ, dùng chung đảm bảo điều kiện “đúng, đủ, sạch, sống” và đặc biệt phải sớm hình thành thị trường dư liệu để phát triển ngành kinh tế dữ liệu;
Đồng thời có sự định hình, chiến lược lựa chọn khôn ngoan trong ưu tiên lựa chọn, đầu tư cho công nghệ chiến lược gắn các chiến lược ngành lĩnh vực sản xuất và công nghiệp trọng điểm ưu tiên phát triển của Việt Nam để đóng góp cho mục tiêu tăng trưởng hai con số và đảm bảo tự chủ chiến lược về công nghệ của Việt Nam; bên cạnh đó khu vực doanh nghiệp Việt, đặc biệt là khu vực kinh tế tư nhân Việt Nam phát triển năng động có năng lực thích ứng, dẫn dắt và cạnh tranh quốc tế.
Song hành cùng với đó Nhà nước cũng đóng vai trò kiến tạo chính sách và đầu tư xứng tầm cho lĩnh vực công nghiệp văn hoá, thúc đẩy phát triển kinh tế di sản, để văn hoá-di sản thực sự trở thành sức mạnh mềm, sức mạnh quốc gia trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.
Đồng thời các tham luận cũng tập trung thảo luận về vai trò của thể chế kiến tạo phát triển trong việc khơi thông nguồn lực cho phát triển; yêu cầu hoàn thiện môi trường pháp lý cho đổi mới sáng tạo, cho kinh tế dữ liệu và các mô hình kinh doanh mới; vai trò của doanh nghiệp tư nhân trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia; cũng như các chính sách cần thiết để phát triển nguồn nhân lực số, thúc đẩy liên kết giữa nhà nước – viện nghiên cứu – trường đại học – doanh nghiệp, tăng cường năng lực tiếp nhận và làm chủ công nghệ, từng bước nâng cao vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu.
Hiện thực hóa mục tiêu phát triển
Các đại biểu tham dự Diễn đàn thống nhất cho rằng, để hiện thực hóa mục tiêu phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn tới, Việt Nam cần có cách tiếp cận mới trong xác lập mô hình phát triển quốc gia một các xuyên suốt và đồng bộ, trong đó phải coi khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là trụ cột cốt lõi; đồng thời cần bảo đảm sự kết nối chặt chẽ giữa đổi mới thể chế, phát triển nguồn nhân lực, xây dựng kết cấu hạ tầng hiện đại, thúc đẩy liên kết vùng và phát huy vai trò của các chủ thể kinh tế, đặc biệt là cộng đồng doanh nghiệp, đồng thời đầu tư xứng tầm cho văn hoá-di sản và đảm bảo môi trường sinh thái.
TS. Nguyễn Đình Chúc, Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới phát biểu bế mạc diễn đàn
Diễn đàn cũng đặt ra yêu cầu phải tiếp tục tổng kết thực tiễn, phát triển lý luận và chuyển hóa tri thức khoa học thành các đề xuất chính sách có tính khả thi, phục vụ trực tiếp cho công tác lãnh đạo, chỉ đạo và điều hành phát triển đất nước trong giai đoạn mới.
Trên cơ sở các tham luận và ý kiến thảo luận tại Diễn đàn, Ban Tổ chức sẽ tổng hợp, hoàn thiện Báo cáo kiến nghị chính sách để gửi cơ quan có thẩm quyền, tập trung vào một số nhóm vấn đề trọng tâm như: khái niệm, nội hàm, các trụ cột cốt lõi của mô hình phát triển mới; thể chế kiến tạo phát triển tương ứng cho mô hình phát triển mới;
Các đại biểu chụp ảnh lưu niệm tại diễn đàn
Từ những khuyến nghị tại Diễn đàn, có thể thấy việc hoàn thiện thể chế pháp luật, gắn với thúc đẩy khoa học – công nghệ và chuyển đổi số, không chỉ tạo động lực cho tăng trưởng kinh tế mà còn góp phần nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, bảo vệ quyền lợi chính đáng của người dân và doanh nghiệp. Đây cũng là nền tảng quan trọng để xây dựng một xã hội phát triển hài hòa, nơi các chính sách được thực thi minh bạch, hiệu quả, hướng tới mục tiêu nâng cao chất lượng cuộc sống và bảo đảm an sinh bền vững.
