Tại Hội nghị toàn quốc tổng kết công tác năm 2025, nhiệm kỳ 2021-2025 và triển khai nhiệm vụ trọng tâm năm 2026 của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, vai trò của điện ảnh, đặc biệt là dòng phim lịch sử, chiến tranh cách mạng, đã được nhấn mạnh như một “mạch dẫn” quan trọng trong việc bồi đắp nhân cách, hun đúc lý tưởng và gìn giữ bản sắc văn hóa Việt Nam.
Sức sống của lịch sử trên màn ảnh rộng
Tham luận tại Hội nghị toàn quốc tổng kết công tác năm 2025, nhiệm kỳ 2021-2025 và triển khai nhiệm vụ trọng tâm năm 2026 của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, thay mặt Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam, Đại tá Nguyễn Thu Dung - Giám đốc Điện ảnh Quân đội nhân dân, Phó Trưởng ban Chỉ đạo sản xuất phim truyện điện ảnh “Mưa đỏ” khẳng định: Dân tộc Việt Nam sở hữu bề dày lịch sử hào hùng, được hun đúc qua hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước. Những giá trị cốt lõi như lòng yêu nước nồng nàn, tinh thần đại đoàn kết toàn dân tộc, ý chí kiên cường, nhân nghĩa và thủy chung đã tạo nên “hồn cốt Việt Nam” bền vững qua các thời kỳ lịch sử.
Trong dòng chảy văn hóa ấy, điện ảnh không chỉ là loại hình nghệ thuật hay phương tiện giải trí đơn thuần, mà còn là phương thức đặc biệt để bảo vệ, lan tỏa và phát huy các giá trị truyền thống, góp phần xây dựng nền tảng tinh thần vững chắc cho cán bộ, chiến sĩ và nhân dân.
Thực tiễn thời gian qua cho thấy, dòng phim lịch sử, chiến tranh cách mạng giữ vai trò đặc biệt trong việc tái hiện quá khứ, làm sống dậy những trang sử oanh liệt của dân tộc. Không chỉ giúp công chúng hiểu đúng, hiểu sâu về lịch sử, những tác phẩm điện ảnh này còn là cầu nối cảm xúc để thế hệ hôm nay nhận thức rõ hơn giá trị của hiện tại, thấm nhuần bản lĩnh, khí phách và phẩm chất cao đẹp của con người Việt Nam. Như Đại tá Nguyễn Thu Dung đã nhấn mạnh: “Đề tài lực lượng vũ trang, chiến tranh cách mạng luôn có sức sống lâu bền, có sức hấp dẫn mạnh mẽ đối với khán giả, đặc biệt là thế hệ trẻ”.
Có thể khẳng định, thời kỳ phim lịch sử bị mặc định là kén người xem, sản xuất theo đơn đặt hàng rồi cất kho đã lùi vào quá khứ. Những năm gần đây, sự đổi mới tư duy sáng tạo, cách tiếp cận đề tài và ngôn ngữ điện ảnh đã mang lại diện mạo mới cho dòng phim này. Hàng loạt tác phẩm như “Truyền thuyết về Quán Tiên”, “Bình minh đỏ”, “Đào, Phở và Piano” hay “Địa đạo - Mặt trời trong bóng tối” đã cho thấy nỗ lực không ngừng của đội ngũ nghệ sĩ trong việc đưa lịch sử đến gần hơn với đời sống đương đại.
Một minh chứng tiêu biểu, sinh động cho sức lan tỏa của dòng phim lịch sử là tác phẩm “Mưa đỏ” do Điện ảnh Quân đội nhân dân sản xuất. Tái hiện 81 ngày đêm chiến đấu khốc liệt tại Thành cổ Quảng Trị, bộ phim đã tạo nên dấu ấn sâu sắc trong đời sống văn hóa-tinh thần xã hội. Theo thông tin Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam cung cấp, “Mưa đỏ” đã thu hút hơn 8,3 triệu lượt khán giả xem tại rạp, hàng triệu lượt xem trên các nền tảng số, đồng thời được tổ chức chiếu tại hàng trăm điểm chiếu lưu động trên khắp cả nước, doanh thu hơn 700 tỷ đồng - lọt top phim có doanh thu cao toàn cầu năm 2025.
Chia sẻ về thành công của bộ phim, Đại tá Nguyễn Thu Dung cho biết: “Thành công không đến một cách ngẫu nhiên, mà là kết quả của cả một quy trình sản xuất khoa học, nghiêm túc, từ khảo sát, nghiên cứu tư liệu lịch sử, gặp gỡ nhân chứng đến việc ứng dụng công nghệ hiện đại. Quan trọng hơn, bộ phim bám sát định hướng tư tưởng đúng đắn, khơi dậy tinh thần yêu nước, tôn vinh sự hy sinh anh dũng của các chiến sĩ, đồng thời gửi gắm thông điệp về trách nhiệm, khát vọng cống hiến tới thế hệ trẻ. Điều đó khẳng định rằng, khi được đầu tư bài bản, đề tài chiến tranh cách mạng hoàn toàn có thể tạo ra hiệu quả vượt trội cả về tư tưởng, nghệ thuật và truyền thông”.
Đổi mới tư duy để quá khứ “chạm” tới trái tim người trẻ
Để dòng phim lịch sử tiếp tục giữ vững vai trò tiên phong trên mặt trận tư tưởng-văn hóa, yêu cầu đặt ra là phải không ngừng đổi mới tư duy sáng tạo và ngôn ngữ điện ảnh. Chia sẻ tại Hội nghị, Đại tá Nguyễn Thu Dung cho rằng, việc khai thác đề tài lịch sử cần những góc nhìn mới mẻ, giàu sức gợi, tăng chiều sâu tâm lý nhân vật, bảo đảm tính chân thực lịch sử nhưng đồng thời phải giàu cảm xúc, tạo sự đồng cảm tự nhiên với người xem, nhất là khán giả trẻ.
Bên cạnh việc tái hiện quá khứ hào hùng, điện ảnh hôm nay còn mang trọng trách quan trọng trong việc khắc họa hình ảnh “Bộ đội Cụ Hồ” trong thời kỳ mới. Đó là những người lính có bản lĩnh chính trị vững vàng, làm chủ khoa học-công nghệ, sẵn sàng xông pha trong thiên tai, dịch bệnh, tích cực tham gia các hoạt động cứu hộ, cứu nạn và lực lượng gìn giữ hòa bình quốc tế. Việc xây dựng hình tượng người lính mang “hơi thở thời đại” sẽ mở ra những khả năng sáng tạo mới, tạo sức hút bền vững đối với công chúng.
Từ thực tiễn triển khai các tác phẩm điện ảnh của Điện ảnh Quân đội nhân dân Việt Nam, Đại tá Nguyễn Thu Dung nhận định: Hướng tới năm 2026 và xa hơn là năm 2045, điện ảnh Việt Nam nói chung và Điện ảnh Quân đội nhân dân nói riêng đang đứng trước những vận hội mới. Thực hiện Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, nhiệm vụ trọng tâm đặt ra là phấn đấu tạo ra nhiều tác phẩm điện ảnh có giá trị tư tưởng và nghệ thuật cao, tương xứng với sự phát triển của khu vực và thế giới.
Để tiếp cận hiệu quả hơn với công chúng trong bối cảnh truyền thông đa nền tảng hiện nay, Đại tá Nguyễn Thu Dung cũng cho rằng, công tác tuyên truyền, quảng bá cần được đặc biệt coi trọng. Một bộ phim hay chỉ thật sự phát huy trọn vẹn giá trị khi đến được với đông đảo khán giả, lan tỏa thông điệp tích cực và góp phần củng cố vững chắc trận địa tư tưởng của Đảng trong lòng nhân dân. Vì vậy, không thể xem nhẹ nhiệm vụ kết nối, truyền thông, đưa hình ảnh người lính và những giá trị tốt đẹp của quân đội đến gần hơn với xã hội.
Phim lịch sử không chỉ là câu chuyện của ngày hôm qua, mà còn là nguồn lực nội sinh quan trọng định hướng cho hiện tại và tương lai. Với sự quan tâm, chỉ đạo sát sao của Đảng, Nhà nước và Quân ủy Trung ương, cùng tinh thần lao động sáng tạo, trách nhiệm của đội ngũ nghệ sĩ, chúng ta hoàn toàn có cơ sở để tin tưởng vào sự ra đời của những tác phẩm điện ảnh có tầm vóc, xứng đáng với lịch sử vẻ vang của dân tộc, góp phần lan tỏa bản lĩnh, trí tuệ và văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên mới.
