Trên thực tế, mỗi đứa trẻ ở từng giai đoạn của cuộc đời thì sẽ có những biến đổi nhất định. Vì thế, việc hiểu con, biết con cần gì, phát triển tâm lý ra sao chính là bước đầu tiên giúp bố mẹ gần gũi với con hơn. Các giai đoạn phát triển tâm lý trẻ em bao gồm:
1. Giai đoạn phát triển tâm lý từ 0 đến 1 tuổi
Ngay khi cất tiếng khóc chào đời, trẻ sẽ bắt đầu học cách làm quen với môi trường mới khác hẳn khi còn nằm trong bụng mẹ, những biến đổi về thời tiết, môi trường sống, âm thanh, ánh sáng... sẽ khiến trẻ dần hình thành thói quen sống.
Trong giai đoạn phát triển tâm lý của trẻ ấu nhi, chúng chỉ cần được người lớn thỏa mãn những nhu cầu bản năng như ăn, ngủ, đi lại, chơi... Vì thế, nếu cha mẹ càng gần gũi, đáp ứng nhu cầu của trẻ trong giới hạn cho phép thì sẽ có tác động tích cực đến tâm lý và phát triển nhân cách của trẻ sau này.
Khi được 8 tháng tuổi trở lên, trẻ đã biết phát ra những âm đơn giản, biết phân biệt người lạ - người quen, lúc này cha mẹ hãy gần gũi với trẻ nhiều hơn bởi đây là giai đoạn trẻ rất cần được yêu thương, quan tâm và chăm sóc. Tất cả những nhu cầu của trẻ khi được mẹ đáp ứng và trong môi trường sống ổn định thì sẽ tạo được cảm giác an toàn và phát triển tốt. Ngược lại, nếu giai đoạn này mẹ có những bất ổn về tâm lý như sinh con ngoài ý muốn,... thì có thể gây nên những bất ổn về tâm lý cho đứa trẻ.
Mặc dù vậy, không phải nhu cầu nào của trẻ cũng cần phải được đáp ứng. Hãy hình thành cho trẻ thói quen làm theo quy luật, quy tắc để trẻ sống có trách nhiều và điềm tĩnh hơn, sự phát triển tâm lý của trẻ em sẽ theo hướng tích cực hơn.
2. Giai đoạn phát triển tâm lý từ 1 đến 3 tuổi
Từ 1 đến 3 tuổi là giai đoạn phát triển vàng của trẻ, ở giai đoạn này, trẻ đã đủ hiểu và biết để tò mò về thế giới xung quanh mình, trẻ sẽ không cần phải bế hay người khác đưa đồ vật cho mình nữa mà có thể tự tiếp xúc bằng cảm giác và vận động. Cùng với sự phát triển ngôn ngữ, trẻ có thể chủ động giao tiếp với người lớn và vừa nói vừa làm.
Từ 1 đến 3 tuổi là giai đoạn phát triển vàng của trẻ
Sự phát triển tâm lý của trẻ em từ 1 đến 3 tuổi theo hướng tích cực hay tiêu cực là phụ thuộc vào cách giao tiếp và hành xử của người lớn. Trẻ đã có thể hiểu bố mẹ, người lớn nói gì, chính vì thế hãy nói những lời yêu thương nhiều hơn với trẻ trong giai đoạn này.
3. Giai đoạn phát triển tâm lý trẻ em từ 3 đến 6 tuổi
Quá trình phát triển tâm lý trẻ em từ 3 đến 6 tuổi rất quan trọng. Ở giai đoạn này, bé đã biết tự mình khám phá thế giới xung quanh, sử dụng các vật dụng thường ngày một cách linh hoạt, vốn từ tăng nhanh, hiểu người lớn nói gì, biết nói thành câu và yêu cầu khi có mong muốn. Trẻ thích thú khi được đáp ứng và vui chơi, trẻ hay đặt ra những câu hỏi tại sao và bắt đầu có ý kiến riêng của mình.
Cũng trong giai đoạn này, cái tôi của trẻ em đã được hình thành, chúng bắt đầu nhận thức về giới tính và hay đặt ra những câu hỏi. Trẻ cũng đã nhận ra được vị trí của mình với mọi người và thoát khỏi những đòi hỏi tuyệt đối. Nếu cha mẹ biết cách hướng con đến những điều tốt đẹp trong giai đoạn này sẽ đem lại những lợi ích to lớn về sau.
4. Giai đoạn phát triển tâm lý trẻ em từ 6 đến 11 tuổi
Giai đoạn từ 6 đến 11 tuổi là lúc trẻ bắt đầu đi học, bước vào môi trường mới và phải hoạt động tư duy, sử dụng trí nhớ nhiều hơn. Đây là một bước ngoặt quan trọng trong tương lai của trẻ, những đứa trẻ được học trong môi trường tốt và nhận được sự quan tâm, dạy dỗ từ bố mẹ sẽ có quá trình phát triển tâm lý tốt hơn.
Quá trình phát triển tâm lý trẻ em giai đoạn này sẽ song song với quá trình hình thành nhân cách sau này của bé, gắn liền với những thói quen, nếp sống. Sự hướng dẫn của thầy cô, gia đình sẽ giúp trẻ có những hành vi có ý thức, khép mình vào các quy tắc, chuẩn mực xã hội và những giá trị bản thân đã chấp nhận. Đây là giai đoạn hình mẫu, chính vì thế cha mẹ nếu muốn tốt cho sự phát triển tâm lý của trẻ em ở giai đoạn này thì hãy đóng vai trò tấm gương mẫu mực cho trẻ.
Trẻ em từ 6 đến 11 tuổi phát triển tâm lý trẻ em giai đoạn này sẽ song song với quá trình hình thành nhân cách sau này của bé
5. Giai đoạn phát triển tâm lý của trẻ em từ 11 đến 16 tuổi
Đây là giai đoạn có nhiều biến động nhất trong sự phát triển của trẻ. Những diễn biến phát triển tâm lý trẻ em giai đoạn này cũng khá phức tạp, bị ảnh hưởng và chi phối bởi nhiều yếu tố chủ quan và khách quan để chuẩn bị cho quá trình dậy thì, trưởng thành.
Có một điều không thể phủ nhận là ở giai đoạn này, trẻ có những thay đổi rõ rệt về hình thức (lớn rất nhanh), tâm sinh lý, trẻ cũng sẽ quan tâm đến những sự thay đổi này của bản thân, ý thức bản thân được coi là một bước biến chuyển mới, giúp trẻ nhận thức, đánh giá được bản thân. Trẻ sẽ dựa vào những tiêu chuẩn đánh giá của mọi người để sẽ xem xét hành vi và hoạt động của mình có phù hợp với chuẩn mực của gia đình và xã hội hay không.
Ở giai đoạn này, trẻ cũng rất nhạy cảm với những đánh giá của mọi người xung quanh. Chính vì thế, đôi khi chỉ một lời khen nhỏ cho thành công nhỏ cũng sẽ khiến trẻ trở nên tự cao, tự mãn và đánh giá cao bản thân mình. Ngược lại, những thất bại nhỏ khi bị chê trách cũng có thể khiến cho các em rụt rè, tự ti.
Đặc điểm tâm lý của trẻ vị thành niên rất phức tạp, vì vậy trẻ cần có sự quan tâm, hỗ trợ và hướng dẫn của người lớn, giúp các em từng bước tự chủ trong mọi hoạt động. Một chỗ dựa tình cảm vững chắc sẽ giúp trẻ thoải mái và có những suy nghĩ tích cực hơn trong giai đoạn này.
Sự phát triển tâm lý trẻ em trong giai đoạn từ sơ sinh đến khi vị thành niên đóng vai trò nền tảng làm nên nhân cách của trẻ trong suốt cuộc đời. Vì vậy cha mẹ bên cạnh việc cho trẻ một nền tảng thể chất tốt, hãy cố gắng dành thời gian và tâm huyết để thấu hiểu, định hướng con trong giai đoạn này.
10 lời khuyên cho các cặp vợ chồng đang dạy dỗ con nhỏ
Chuyên gia Helen Pearson đã chia sẻ kinh nghiệm làm mẹ của mình trong một buổi tọa đàm và đưa ra những lời khuyên cho các cặp vợ chồng có con nhỏ.
Helen Pearson cho biết, cô dành ra 15 phút mỗi tối để nói chuyện với các con về một ngày của chúng. Ngay sau đó, cô cho chúng đi ngủ. Đây là một trong những bí quyết chăm sóc con của Helen.
1. Cho bé ngủ chung giường với mẹ cho đến khi 3 tuổi
Một số nhà nghiên cứu cho rằng biện pháp an toàn nhất để trẻ ngủ là ngủ với mẹ.
Trẻ sẽ cảm thấy không an toàn nếu đưa chúng vào căn phòng khác và tách khỏi mẹ.
Mười sáu trẻ sơ sinh được nghiên cứu khi ngủ trong nôi và trên ngực của mẹ. Qua theo dõi, những bé nằm trong nôi một mình gặp căng thẳng gấp 3 lần. Theo đó, cách tốt nhất là cho trẻ ngủ cùng mẹ đến 3 tuổi.
Tuy nhiên, nếu trẻ dưới 4 tháng tuổi, mẹ cần sử dụng một số biện pháp an toàn, tránh đè vào bé hoặc khiến bé ngạt thở. Ví dụ: Sử dụng nôi nằm chung giường.
Chiếc nôi này vừa giúp bé có không gian riêng khi nằm cùng giường với mẹ nhưng vẫn giúp bé cảm nhận hơi ấm từ mẹ.
Nếu cho con nằm trên ngực, mẹ cần giữ tinh thần tỉnh táo, tránh ngủ quên rồi làm rơi con xuống.
2. Đừng ép con ăn
3. Đừng hoảng sợ nếu con bạn không muốn sử dụng bô Một số cha mẹ hay ép trẻ ăn vì sợ trẻ đói. Tốt hơn hết là đừng tạo áp lực cho trẻ về thức ăn.
Tuy nhiên, việc huấn luyện con ngồi bô cần thực hiện đúng thời điểm. Theo một bác sĩ nhi khoa nổi tiếng, độ tuổi thích hợp nhất là từ 2 - 4 tuổi. Trẻ sử dụng bô là điều tuyệt vời, giúp bạn không phải tốn tiền mua bỉm hàng tháng.
4. Dạy con tự đưa ra quyết định.
5. Cho con tự trao đổi với bác sĩBác sĩ nhi khoa Gwenn Schurgin O’Keeffe nói rằng, các bậc phụ huynh đừng áp đặt ý muốn của mình lên những đứa trẻ. Bạn có thể đưa ra sự lựa chọn để con quyết định. Ví dụ, hỏi con bạn thích món gì trong bữa tối hoặc con muốn mặc áo phông màu gì?...
Bác sĩ Abrams nói rằng trẻ em đến 6 tuổi có thể bắt đầu trả lời một số câu hỏi trong quá trình kiểm tra sức khỏe.Các chuyên gia cho biết trẻ em cũng nên học cách đi thăm khám bác sĩ và tự cung cấp cho bác sĩ một số thông tin cơ bản.
Cha mẹ đừng trả lời thay con. Khi nào chúng không diễn tả được triệu chứng, bạn mới lên tiếng.
Các con cần hiểu rằng, chúng cũng phải có trách nhiệm với sức khỏe của mình.
6. Chú ý đến sự thay đổi trong thói quen ăn uống ở trẻ sơ sinh
Ngoài ra, hãy chú ý đến các triệu chứng khác như: Trẻ có đổ mồ hôi khi ăn, thay đổi cách khóc, trẻ ngủ nhiều hơn bình thường...Trẻ sơ sinh sẽ ăn liên tục. Nếu bạn phải đánh thức trẻ dậy để ăn hoặc nếu chúng không ăn hết cữ bú bình thường, khả năng con đang bị ốm.
7. Làm những điều này nếu con bạn dưới 1 tuổi và không ngừng khóc
- Đung đưa chúng trên ghế bập bênh hoặc trong vòng tay của bạn (Lưu ý: đung đưa nhẹ chứ không phải rung lắc).Nếu trẻ đã ăn no, vệ sinh sạch sẽ nhưng vẫn quấy khóc, hãy thử áp dụng các phương pháp sau:
- Phát nhạc nhẹ
- Bế con đi dạo vài vòng
- Phát tiếng ồn trắng nhịp nhàng. Tiếng ồn trắng gồm: tiếng quạt hoặc máy rửa bát, tiếng tivi. Hiện nay tiếng ồn trắng được ghi âm và làm thành file âm thanh, có sẵn trên Youtube.
8. Xây dựng sự tự tin và lòng tự trọng ngay từ khi còn nhỏ
Cha mẹ nên khen ngợi trẻ và ghi nhận những nỗ lực và thành tích của trẻ.Một số chuyên gia tâm lý cho rằng trẻ em có lòng tự trọng tốt sẽ hạnh phúc hơn. Đứa trẻ ít phải chịu áp lực của bạn bè hơn và lòng tự trọng giúp trẻ đưa ra quyết định tốt hơn.
Khuyến khích con xây dựng lòng tự trọng bằng cách:
- Trao cho con những trách nhiệm phù hợp với lứa tuổi và không quên nói lời cảm ơn để đáp lại.
- Dành thời gian cho con. Trẻ em cần hiểu rằng, chúng có vai trò quan trọng với bố mẹ.
9. Giả vờ không nghe thấy tiếng la hét khi con đang cáu kỉnh
Tiến sĩ Tanya Remer Altmann nói rằng cách tốt nhất để ngăn chặn cơn giận dữ của con là phớt lờ chúng.Trẻ thường có xu hướng ăn vạ hoặc cáu kỉnh khi không được đáp ứng nhu cầu.
Trường hợp bố mẹ cùng con đang ở một nơi an toàn, họ chỉ cần nhìn ra chỗ khác. Ngay sau khi con thấy tiếng khóc của mình không gây được sự chú ý với bố mẹ, chúng sẽ nín ngay lập tức.
Điều này sẽ khó thực hiện ngay lần đầu tiên nhưng bạn có thể thử vài lần. Ngoài ra, đưa trẻ một số sách và đồ chơi yêu thích để hướng sự chú ý của chúng vào đó.
Trường hợp ở ngoài, bạn hãy im lặng và lặng lẽ quan sát con.
10. Lên kế hoạch cho một hoạt động vui vẻ sau chuyến thăm khám nha sĩ của con bạn
Bên cạnh đó, việc vệ sinh răng miệng cũng rất quan trọng và bạn cũng cần dạy con mình kỹ càng. Nếu bạn sắp đưa con đi khám răng, hãy cố gắng lên kế hoạch cho một số hoạt động vui chơi ngay sau đó. Bạn có thể hỏi con mình muốn làm gì sau khi đến nha sĩ. Điều này sẽ khiến trẻ thích thú và hứng khởi hơn khi đi khám răng.
Bạn có thể cho trẻ tự chọn bàn chải và kem đánh răng và cùng con đọc sách, xem các video dành cho trẻ em nói về vấn đề vệ sinh răng miệng.
