Nâng cao năng lực, làm chủ chuỗi giá trị
Trong nhiều năm, lợi thế cạnh tranh của Việt Nam trên thị trường quốc tế chủ yếu dựa vào nguồn lao động dồi dào, chi phí sản xuất thấp và chính sách thu hút đầu tư. Mô hình này đã góp phần tạo việc làm, thúc đẩy xuất khẩu và mở rộng quy mô sản xuất. Tuy nhiên, khi yêu cầu cạnh tranh ngày càng cao, những hạn chế về công nghệ, giá trị gia tăng và năng lực xây dựng thương hiệu cũng bộc lộ rõ hơn.
Để nâng cao vị thế trên thị trường quốc tế, doanh nghiệp Việt Nam cần chuyển từ gia công, sản xuất các mặt hàng phổ thông sang phát triển sản phẩm có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao. Bên cạnh mở rộng quy mô, doanh nghiệp cần chú trọng đầu tư nghiên cứu, cải tiến quy trình, nâng cao chất lượng nhân lực và từng bước làm chủ công nghệ.
Trong ngành thép, Tập đoàn Hòa Phát là một trong những doanh nghiệp đang đẩy mạnh đầu tư vào các sản phẩm chất lượng cao. Bên cạnh thép cuộn cán nóng, tập đoàn triển khai dự án Nhà máy sản xuất ray và thép đặc biệt tại Dung Quất, tỉnh Quảng Ngãi.
Dự án có công suất thiết kế 700.000 tấn mỗi năm, sử dụng dây chuyền công nghệ của Đức, hướng đến sản xuất ray đường sắt tốc độ cao, ray đường sắt đô thị và các loại thép đặc biệt phục vụ lĩnh vực cơ khí, chế tạo. Theo thông tin doanh nghiệp công bố, sản phẩm ray đường sắt cao tốc đầu tiên dự kiến ra đời vào quý I/2027.
Việc đầu tư vào những dòng sản phẩm đòi hỏi yêu cầu kỹ thuật cao được kỳ vọng giúp doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng vật liệu cho các dự án hạ tầng trọng điểm, đồng thời giảm sự phụ thuộc vào nguồn nhập khẩu.
Tuy nhiên, đầu tư dây chuyền hiện đại mới chỉ là điều kiện ban đầu. Khả năng vận hành, kiểm soát chất lượng, cải tiến công nghệ và phát triển đội ngũ nhân lực có trình độ mới là những yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh lâu dài.
Khi doanh nghiệp tích lũy được kinh nghiệm và làm chủ quy trình sản xuất, giá trị tạo ra không chỉ nằm ở sản phẩm cuối cùng mà còn ở khả năng cung ứng nguyên liệu, công nghệ và giải pháp cho những ngành công nghiệp liên quan.
Định hướng phát triển từ luyện thép đến chế biến sâu của Hòa Phát có thể tạo thêm nguồn cung cho các lĩnh vực cơ khí, ô-tô, năng lượng và đường sắt. Qua đó, doanh nghiệp trong nước có thêm điều kiện chủ động nguyên liệu, tối ưu chi phí và nâng cao hiệu quả sản xuất.
Thương hiệu Việt từng bước chinh phục thị trường quốc tế
Bên cạnh lĩnh vực công nghiệp vật liệu, ngành ô-tô điện cũng cho thấy nỗ lực đưa sản phẩm Việt Nam tiếp cận thị trường toàn cầu.
Với thương hiệu VinFast, Tập đoàn Vingroup đã lựa chọn hướng phát triển ô-tô điện, từng bước mở rộng hoạt động tại các thị trường quốc tế. Theo số liệu được Báo Nhân Dân dẫn trong bài viết, năm 2025, VinFast bàn giao gần 200.000 ô-tô điện trên toàn cầu; riêng 9 tháng đầu năm 2026, con số này đạt gần 180.000 xe.
Mở rộng thị trường là bước tiến quan trọng đối với một thương hiệu Việt, song để duy trì sức cạnh tranh, doanh nghiệp còn phải đáp ứng những yêu cầu khắt khe về chất lượng, công nghệ, dịch vụ hậu mãi và tiêu chuẩn tại từng quốc gia.
Sự phát triển của một thương hiệu sẽ tạo ra giá trị lớn hơn khi gắn với hệ sinh thái doanh nghiệp trong nước, từ sản xuất linh kiện, cung ứng dịch vụ đến nghiên cứu và phát triển công nghệ.
Trong lĩnh vực hạ tầng giao thông, Tập đoàn Đèo Cả cũng cho thấy vai trò của năng lực kỹ thuật và khả năng đổi mới trong quá trình thực hiện những công trình phức tạp.
Quá trình thi công hầm Đèo Cả là dấu mốc đáng chú ý trong việc nâng cao năng lực của đội ngũ kỹ sư và công nhân Việt Nam. Phương pháp đào hầm NATM mang dấu ấn sáng tạo của doanh nghiệp, được cấp bằng sở hữu trí tuệ, cho thấy vai trò của nghiên cứu, cải tiến và tích lũy kinh nghiệm thực tiễn.
Những ví dụ này cho thấy, sức cạnh tranh của doanh nghiệp không chỉ đến từ nguồn vốn hay quy mô đầu tư, mà còn phụ thuộc vào năng lực sáng tạo, khả năng giải quyết bài toán kỹ thuật và tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm.
Hoàn thiện thể chế, tạo động lực cho doanh nghiệp phát triển
Bên cạnh sự chủ động của doanh nghiệp, môi trường kinh doanh thuận lợi là yếu tố quan trọng để các nguồn lực được phát huy hiệu quả.
Việc hoàn thiện thể chế, cải cách thủ tục hành chính, tháo gỡ khó khăn và tăng cường đối thoại với cộng đồng doanh nghiệp có ý nghĩa thiết thực trong việc khơi thông nguồn lực đầu tư, thúc đẩy sản xuất và nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế.
Đối với những dự án hạ tầng có quy mô vốn lớn, thời gian triển khai kéo dài và yêu cầu kỹ thuật phức tạp, tính ổn định, minh bạch và khả năng dự báo của chính sách càng có ý nghĩa quan trọng. Những thay đổi thiếu đồng bộ về thủ tục có thể làm tăng chi phí, kéo dài tiến độ và gia tăng rủi ro cho doanh nghiệp.
Vì vậy, cộng đồng doanh nghiệp mong muốn tiếp tục được tạo điều kiện tham gia các dự án trọng điểm trên cơ sở cạnh tranh bình đẳng, công khai và minh bạch. Đây cũng là cơ sở để phát huy năng lực của doanh nghiệp trong nước, tăng cường liên kết giữa các thành phần kinh tế và nâng cao hiệu quả đầu tư.
Trong bối cảnh Việt Nam đặt ra những mục tiêu phát triển cao hơn, đội ngũ doanh nhân cần có tầm nhìn dài hạn, mạnh dạn đầu tư cho khoa học, công nghệ và nguồn nhân lực. Doanh nghiệp không chỉ cần mở rộng thị trường mà còn phải từng bước làm chủ thiết kế, sáng tạo sản phẩm, phát triển thương hiệu và tham gia vào những công đoạn có giá trị gia tăng lớn.
Về phía Nhà nước, tiếp tục hoàn thiện chính sách và xây dựng môi trường đầu tư thuận lợi sẽ tạo điều kiện để doanh nghiệp phát huy năng lực, biến cơ hội thành kết quả cụ thể.
Khi doanh nghiệp chủ động đổi mới, nâng cao năng lực cạnh tranh và Nhà nước đồng hành bằng những cơ chế minh bạch, hiệu quả, khu vực kinh tế tư nhân sẽ có thêm động lực phát triển. Đây là một trong những nền tảng quan trọng để nâng cao vị thế doanh nghiệp Việt Nam, góp phần đưa nền kinh tế phát triển nhanh, bền vững và hội nhập sâu rộng với thế giới.
