Chuyển từ tư duy quản lý đơn thuần sang "kiến tạo phát triển"
Ngày 9/11 hằng năm là Ngày Pháp luật Việt Nam, nhằm tôn vinh Hiến pháp, pháp luật và giáo dục ý thức thượng tôn pháp luật trong toàn xã hội. Năm 2026, Ngày Pháp luật Việt Nam càng có ý nghĩa khi gắn với dấu mốc 80 năm Ngày Quốc hội thông qua bản Hiến pháp đầu tiên của nước ta - Hiến pháp năm 1946 (9/11/1946- 9/11/2026).
Chia sẻ với Người Đưa Tin, ĐBQH Trần Mạnh Huy (đoàn Tp.Đà Nẵng) cho rằng, đây là dịp rất có ý nghĩa để nhìn lại chặng đường xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật nước ta.
Theo đại biểu, thời gian qua, công tác lập pháp đã có nhiều chuyển biến, nhất là việc hoàn thiện khung pháp lý cho phát triển kinh tế, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và bảo đảm quyền con người, quyền công dân.
Việc ban hành Nghị quyết 66-NQ/TW và đổi mới quy trình xây dựng pháp luật cũng thể hiện yêu cầu chuyển từ tư duy quản lý đơn thuần sang "kiến tạo phát triển", lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm.
Song theo đại biểu vẫn còn những vấn đề cần tiếp tục khắc phục. Đặc biệt, cần đánh giá chất lượng pháp luật không chỉ ở quy trình ban hành, mà còn ở hiệu quả thi hành.
"Một quy định dù có mục tiêu tốt nhưng khiến người dân khó thực hiện, doanh nghiệp tăng chi phí tuân thủ hoặc cán bộ có nhiều cách hiểu khác nhau thì vẫn cần tiếp tục hoàn thiện", đại biểu nêu ý kiến.
Theo đại biểu Trần Mạnh Huy, thước đo của một hệ thống pháp luật tốt không phải là ban hành được bao nhiêu văn bản, mà là pháp luật có bảo vệ được quyền lợi chính đáng của người dân, giải quyết được những vấn đề của thực tiễn và tạo điều kiện cho đất nước phát triển hay không.
Cùng với yêu cầu nâng cao chất lượng xây dựng và thi hành pháp luật, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật cũng cần được đổi mới theo hướng thiết thực, dễ tiếp cận và phù hợp với nhu cầu của người dân.
Đánh giá về lĩnh vực này đại biểu Mạnh Huy ghi nhận những nỗ lực của các cơ quan, địa phương trong việc phổ biến, giáo dục pháp luật thời gian qua. Người dân hiện nay có nhiều kênh tiếp cận thông tin pháp luật hơn.
Tuy nhiên, từ thực tiễn hoạt động nghị trường và tiếp xúc với người dân, đại biểu cho rằng cần phân biệt giữa được cung cấp thông tin pháp luật và thực sự hiểu, biết vận dụng pháp luật để bảo vệ quyền lợi của mình.
Đại biểu cũng đặc biệt quan tâm đến trách nhiệm hiểu và thực thi pháp luật của cán bộ, công chức. "Không thể chỉ yêu cầu người dân chấp hành đúng pháp luật trong khi việc hướng dẫn, giải thích hoặc áp dụng quy định tại một số nơi còn thiếu thống nhất", đại biểu nói.
Quốc hội vừa thông qua Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2026, có hiệu lực từ tháng 3/2027. Theo ông, đây là cơ hội để đổi mới cách làm, trong đó cần chú trọng đánh giá mức độ hiểu biết, khả năng tiếp cận và sự hài lòng của người dân.
"Tuyên truyền pháp luật thành công không phải khi tổ chức được nhiều hội nghị, phát hành nhiều tài liệu, mà khi người dân hiểu được quyền của mình, thực hiện đúng nghĩa vụ và biết cách tìm kiếm sự bảo vệ của pháp luật khi cần thiết", đại biểu nêu.
Phát huy vai trò luật gia, gắn phổ biến pháp luật với nhu cầu thực tiễn
Từ thực tiễn hoạt động của Hội Luật gia Việt Nam, TS.Trần Công Phàn – Phó Chủ tịch thường trực Hội Luật gia Việt Nam cho biết, Hội luôn bám sát các chủ trương, nghị quyết lớn của Đảng về công tác xây dựng và hoàn thiện thể chế pháp luật, nhất là các Nghị quyết số: 27-NQ/TW về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới; nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Nghị quyết số 59-NQ/TW về hội nhập quốc tế trong tình hình mới.
Nghị quyết số 66- NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới; Nghị quyết 68 – NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân; Nghị quyết 71 – NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo.
Kết luận số 09-KL/TW của Bộ Chính trị về hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới; quy định số 178-QĐ/TW ngày 27/6/2024 của Bộ Chính trị về kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực trong công tác xây dựng pháp luật và Chỉ thị số 14-CT/TW của Bộ Chính trị về tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với Hội Luật gia Việt Nam trong tình hình mới.
Trên cơ sở đó, Hội chủ động cụ thể hóa thành các chương trình, kế hoạch, hướng dẫn thống nhất trong toàn hệ thống; từng bước đổi mới phương thức tham gia xây dựng chính sách, pháp luật theo hướng chủ động, chuyên sâu, thực chất và có khả năng đo lường hiệu quả.
Công tác tham gia xây dựng chính sách, pháp luật tiếp tục được nâng lên cả về quy mô, chất lượng và chiều sâu.
Cùng với nhiệm vụ tham gia xây dựng, hoàn thiện thể chế, Hội Luật gia Việt Nam xác định phổ biến, giáo dục pháp luật, tư vấn pháp luật, trợ giúp pháp lý, hòa giải ở cơ sở và tham gia giải quyết các vấn đề pháp lý của nhân dân là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, thể hiện trực tiếp vai trò phục vụ nhân dân của Hội.
Các cấp Hội từng bước đổi mới nội dung, phương thức hoạt động theo hướng bám sát nhu cầu thực tiễn, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, hướng mạnh về cơ sở. Trong đó, chú trọng hỗ trợ người nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số, đối tượng chính sách và các nhóm yếu thế, góp phần nâng cao khả năng tiếp cận pháp luật, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân.
Các cấp Hội cũng chủ động tuyên truyền chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước bằng nhiều hình thức linh hoạt, phù hợp với từng nhóm đối tượng; tích cực tham gia Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật các cấp, đồng thời xây dựng đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên pháp luật.
Thời gian qua, các cấp Hội Luật gia Việt Nam đã thực hiện nhiều hình thức hỗ trợ pháp lý, tập trung vào các lĩnh vực gắn với đời sống như đất đai, dân sự, lao động, bảo hiểm, hôn nhân và gia đình, khiếu nại, tố cáo...
Một điểm nhấn là Hội tiếp tục triển khai mạnh mẽ, đồng bộ ở cả Trung ương và địa phương Đề án "Phát huy vai trò của Hội Luật gia các cấp trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật giai đoạn 2024-2030", được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 129/QĐ-TTg ngày 30/1/2024; đồng thời lựa chọn một số địa phương để xây dựng mô hình điểm.
"Hội Luật gia Việt Nam đã phát động phong trào "Mỗi luật gia là một báo cáo viên, tuyên truyền viên pháp luật" ngay từ đầu năm. Hưởng ứng ngày pháp luật Việt Nam năm 2026, ngày 5/11/2026 đã tổ chức lễ tôn vinh những tập thể, cá nhân xuất sắc trong thực hiện phong trào "Mỗi Luật gia là một báo cáo viên, tuyên truyền viên pháp luật" và trong công tác xây dựng pháp luật. Đồng thời, yêu cầu các Trung tâm tư vấn pháp luật bố trí ít nhất một ngày mỗi tháng để thực hiện phổ biến, giáo dục pháp luật gắn với tư vấn pháp luật và trợ giúp pháp lý miễn phí cho nhân dân", ông Trần Công Phàn cho biết.
Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc Hội Luật gia Việt Nam lần thứ XV, nhiệm kỳ 2026 – 2031 cũng đặt mục tiêu khẳng định vị thế, vai trò của Hội bằng kết quả, sản phẩm cụ thể, giải quyết những vấn đề thực tiễn đặt ra, đóng góp cho sự phát triển của đất nước và địa phương; chủ động đề xuất và thực hiện nhiệm vụ trong xây dựng, thi hành pháp luật, phổ biến giáo dục pháp luật, tư vấn pháp luật, trợ giúp pháp lý, hòa giải ở cơ sở, tham gia giải quyết khiếu nại, tố cáo và các hoạt động phục vụ cộng đồng.
Trong thời gian tới, Phó Chủ tịch Trần Công Phàn cho biết, Hội Luật gia Việt Nam xác định đổi mới công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, tư vấn pháp luật, trợ giúp pháp lý, hòa giải, tham gia tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo và các hoạt động pháp lý phục vụ cộng đồng; kết hợp linh hoạt giữa trực tiếp và trực tuyến.
Trọng tâm là đổi mới công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, góp phần xây dựng văn hóa thượng tôn Hiến pháp và pháp luật; triển khai hiệu quả Đề án "Phát huy vai trò của Hội Luật gia các cấp trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật giai đoạn 2024-2030".
Nội dung tuyên truyền sẽ được lựa chọn dựa trên nhu cầu và những vấn đề pháp lý người dân quan tâm, đồng thời tăng cường truyền thông chính sách ngay từ giai đoạn xây dựng pháp luật, bảo đảm thông tin kịp thời, chính xác, dễ hiểu và dễ áp dụng.
Hội cũng đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, nền tảng trực tuyến và mạng xã hội; phát triển các sản phẩm truyền thông đa phương tiện phù hợp với từng nhóm đối tượng, địa bàn và điều kiện tiếp cận.
Cùng với đó, phong trào "Mỗi luật gia là một báo cáo viên, tuyên truyền viên pháp luật" được đẩy mạnh triển khai nhằm phát huy trách nhiệm của hội viên trong lan tỏa tri thức pháp luật, nâng cao ý thức thượng tôn pháp luật tại cơ quan, đơn vị, cộng đồng và trên môi trường số.
Ứng dụng công nghệ nhưng không để người dân bị bỏ lại phía sau
Bên cạnh việc phát huy vai trò của đội ngũ luật gia, ĐBQH Trần Mạnh Huy cho rằng cần đổi mới cách phổ biến, giáo dục pháp luật theo hướng phù hợp hơn với nhu cầu và khả năng tiếp cận của từng nhóm đối tượng.
Đại biểu đề xuất mỗi địa phương nên ưu tiên những vấn đề pháp lý người dân thường gặp, xây dựng các bộ hướng dẫn thật ngắn gọn theo tình huống, có địa chỉ hỗ trợ cụ thể và tổ chức phổ biến ngay tại cộng đồng.
Một điểm quan trọng nữa là phải duy trì các kênh trợ giúp trực tiếp bên cạnh dịch vụ số. Công nghệ có thể hỗ trợ rất nhiều, nhưng không nên để người thiếu kỹ năng số bị bỏ lại phía sau.
Đại biểu cũng nhấn mạnh công nghệ số, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo, đang mở ra cơ hội rất lớn để thay đổi phương thức phổ biến, giáo dục pháp luật.
Thay vì phải đọc hàng chục trang văn bản, người dân có thể đặt một câu hỏi bằng ngôn ngữ thông thường và được hỗ trợ tìm hiểu quy định liên quan.
Tuy nhiên, với thông tin pháp luật, một câu trả lời nghe rất hợp lý nhưng viện dẫn sai điều khoản hoặc sử dụng văn bản đã hết hiệu lực có thể gây hậu quả trực tiếp cho người dân.
Vì vậy, đại biểu cho rằng cần tập trung vào 3 vấn đề: Trước hết, xây dựng và duy trì nguồn dữ liệu pháp luật chính thống, đầy đủ, được cập nhật và có khả năng tra cứu thuận tiện.
Tiếp đó, cần phát triển các công cụ AI hỗ trợ giải thích pháp luật bằng ngôn ngữ dễ hiểu, nhưng bắt buộc có khả năng dẫn nguồn, kiểm chứng và cảnh báo khi thông tin chưa đủ căn cứ. Đồng thời, cần trang bị kỹ năng nhận diện thông tin sai lệch cho người dân.
Các cơ quan Nhà nước cũng cần chủ động cung cấp thông tin kịp thời, dễ hiểu trên những nền tảng mà người dân đang sử dụng; đồng thời công khai đính chính khi xuất hiện thông tin sai lệch.
"Mục tiêu cuối cùng không phải là dùng công nghệ để nói về pháp luật nhiều hơn, mà là giúp người dân hiểu đúng pháp luật, tiếp cận đúng thông tin và thực hiện quyền của mình thuận lợi hơn", ông Huy nói.
Nhân kỷ niệm 80 năm Ngày Quốc hội thông qua bản Hiến pháp đầu tiên của nước ta, đại biểu nhấn mạnh: Tinh thần thượng tôn pháp luật không chỉ thể hiện ở việc mỗi người dân chấp hành pháp luật, mà còn ở trách nhiệm của Nhà nước trong việc xây dựng pháp luật công bằng, minh bạch, dễ tiếp cận và thực thi nghiêm túc.
