Tại cuộc họp mới đây với các bộ, ngành, cơ quan về bảo đảm cung ứng điện trong thời gian tới, đến năm 2030 và định hướng điều chỉnh Quy hoạch điện VIII, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng nhấn mạnh: Bảo đảm cung ứng điện là vấn đề cấp bách, điều kiện tiên quyết để thực hiện thắng lợi các mục tiêu, nhiệm vụ phát triển kinh tế-xã hội trong năm 2026 - năm nền tảng để năm 2027 là năm tăng tốc, bứt phá và thực hiện thắng lợi các mục tiêu, nhiệm vụ của cả nhiệm kỳ.
Bảo đảm điện cho phát triển kinh tế
Khi sản xuất, công nghiệp và đô thị phát triển, nhu cầu điện cũng gia tăng tương ứng. Vì vậy, bài toán của ngành điện không chỉ là bảo đảm nguồn cung, mà còn phải chuẩn bị hệ thống lưới điện đủ năng lực tiếp nhận và phân phối điện tới những nơi có nhu cầu.
Theo Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), đến cuối năm 2025, tổng công suất nguồn điện cả nước đạt khoảng 87.616MW, trong đó các nguồn điện thuộc EVN và ba tổng công ty phát điện đạt 32.298MW, chiếm 36,9%. Phần công suất còn lại thuộc các nhà đầu tư ngoài EVN. Áp lực đầu tư gia tăng khi Quy hoạch điện VIII điều chỉnh đặt ra yêu cầu bổ sung khoảng 93.000MW công suất nguồn điện cho toàn hệ thống trong giai đoạn 2026-2030. Trong đó, EVN được giao đầu tư, hoàn thành khoảng 6.066MW nguồn điện và 1.700MW công suất hệ thống lưu trữ năng lượng.
Nhu cầu điện tiếp tục tăng cao. Đến hết tháng 9/2026, sản lượng điện sản xuất và nhập khẩu toàn hệ thống đạt 265,79 tỷ kWh, tăng 9,3% so cùng kỳ năm 2025. Công suất cực đại của hệ thống điện quốc gia đạt 57.537MW trong ngày 24/6. Các số liệu này cho thấy yêu cầu bảo đảm cung ứng điện đang đặt ra sức ép lớn đối với tiến độ đầu tư nguồn và lưới điện, cũng như khả năng huy động vốn của các doanh nghiệp tham gia thị trường.
Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 xác định: Năng lượng phải đi trước một bước, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế-xã hội trong giai đoạn mới. Theo Phó Tổng Giám đốc EVNSPC Bùi Quốc Hoan, trong trường hợp nền kinh tế tăng trưởng cao, khu vực miền nam cần đầu tư thêm một số trạm biến áp 220kV và gần 480 trạm 110kV, cùng hệ thống lưới điện trung và hạ thế đi kèm.
Ở cấp phân phối, nhu cầu đầu tư cũng rất cụ thể như: Chuyển từ điện một pha sang ba pha để đáp ứng yêu cầu sử dụng điện; xử lý tình trạng “câu đuôi”, “câu hơi”; các trạm bơm nước, công trình phục vụ sản xuất và những nhu cầu sử dụng điện khác cũng cần được tính toán trong quá trình mở rộng hệ thống điện. Ngành điện miền nam ước tính cần khoảng 65.000 tỷ đồng để đầu tư cho giai đoạn tới.
Còn đối với lĩnh vực truyền tải điện, theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, Tổng công ty Truyền tải điện quốc gia (EVNNPT) triển khai khoảng 220 dự án với tổng vốn dự kiến là 204.000 tỷ đồng, tương đương 7,8 tỷ USD trong giai đoạn từ nay đến năm 2030. Áp lực đầu tư đang thúc đẩy việc đa dạng hóa nguồn vốn và chuẩn bị dự án theo các tiêu chuẩn quốc tế.
Mở không gian năng lượng tái tạo
Nếu bảo đảm đủ điện và hạ tầng lưới là yêu cầu trước mắt để nền kinh tế tăng trưởng, thì về dài hạn, ngành năng lượng đứng trước một bài toán rộng hơn: Phát triển năng lượng tái tạo gắn với công nghiệp, dịch vụ và hình thành chuỗi giá trị trong nước.
Nghị quyết số 70 định hướng hình thành các trung tâm công nghiệp-năng lượng quốc gia trên cơ sở tích hợp khí LNG, điện, lọc hóa dầu và năng lượng tái tạo tại các địa phương có lợi thế. Cùng với đó, Quy hoạch điện VIII điều chỉnh định hướng phát triển hệ sinh thái công nghiệp và dịch vụ về năng lượng tái tạo, trong đó dự kiến đến năm 2030 hình thành hai trung tâm công nghiệp, dịch vụ năng lượng tái tạo liên vùng tại những khu vực có nhiều tiềm năng.
Theo ông Tăng Thế Hùng, Phó Cục trưởng Điện lực, Bộ Công thương, các trung tâm công nghiệp, dịch vụ năng lượng tái tạo liên vùng không chỉ bao gồm các nhà máy điện mà còn có công nghiệp chế tạo thiết bị, xây dựng, lắp đặt, các dịch vụ phụ trợ, khu công nghiệp xanh, trung tâm nghiên cứu và cơ sở đào tạo về năng lượng tái tạo. Đáng chú ý, điện gió ngoài khơi được xem là một nền tảng quan trọng để phát triển các trung tâm này.
Từ góc nhìn quốc tế, bà Christiana Hageneder, Giám đốc Chương trình Hỗ trợ Năng lượng của Tổ chức Hợp tác quốc tế Đức (GIZ) cho rằng, để hình thành các trung tâm năng lượng tái tạo cần có quy hoạch tốt, sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền địa phương và Chính phủ, đồng thời các thủ tục cấp phép cần được xử lý nhanh để tạo khung chính sách thuận lợi cho doanh nghiệp đầu tư. Cùng với hạ tầng, nguồn nhân lực có tay nghề cũng là yếu tố quan trọng...
