Thực tiễn thực hiện Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở năm 2022 cho thấy quyền dân chủ của công dân cơ bản được bảo đảm theo phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”. Qua đó, góp phần đổi mới phương thức lãnh đạo của cấp ủy, nâng cao hiệu quả quản lý, điều hành của chính quyền và củng cố niềm tin của Nhân dân.
Tuy nhiên, sự phát triển nhanh của khoa học, công nghệ và môi trường số đang đặt ra những yêu cầu mới. Một trong những vấn đề nổi bật là việc thực hiện dân chủ trên nền tảng số chưa được quy định đầy đủ, trong khi các hoạt động tương tác giữa cơ quan nhà nước với người dân trên môi trường mạng ngày càng phổ biến.
Bên cạnh việc phát huy quyền làm chủ của Nhân dân, không gian mạng cũng có thể bị lợi dụng để lan truyền thông tin sai lệch, vu khống, xuyên tạc, xúc phạm danh dự, uy tín của tổ chức, cá nhân hoặc gây chia rẽ, ảnh hưởng đến an ninh, trật tự và an toàn xã hội.
Lớp tập huấn việc thực hiện Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở và các nghị định liên quan do thành phố Hà Nội tổ chức. (Ảnh: Tiến sĩ HOÀNG THU TRANG)
Trong khi đó, việc ứng dụng các nền tảng số để tiếp nhận ý kiến, phản ánh và tăng cường tương tác giữa chính quyền với người dân vẫn chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu thực tiễn.
Hoàn thiện hành lang pháp lý
Những yêu cầu từ thực tiễn đang đặt ra vấn đề sửa đổi, bổ sung Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở. Theo Bộ Nội vụ, Chính phủ đã thống nhất báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội về việc bổ sung dự án luật vào chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2026, hướng tới trình Quốc hội khóa XVI tại kỳ họp thứ 2 vào tháng 10/2026.
Dự thảo luật được định hướng bổ sung các quy định về ứng dụng khoa học, công nghệ trong thực hiện dân chủ ở cơ sở trên nền tảng số. Việc phát triển dữ liệu mở và tăng cường tương tác trực tuyến giữa chính quyền với Nhân dân được xem là một trong những giải pháp nhằm nâng cao chất lượng thực hành dân chủ.
Tinh thần này cũng phù hợp với yêu cầu coi không gian mạng là một kênh quan trọng để lắng nghe ý kiến Nhân dân. Việc xử lý thông tin trên môi trường mạng cần phân biệt rõ giữa những băn khoăn, phản biện, thông tin chưa đầy đủ với tin giả, thông tin xuyên tạc hoặc hành vi thao túng có tổ chức.
Do đó, mở rộng dân chủ ở cơ sở trong môi trường số cần đi đôi với kỷ cương và pháp quyền. Các công cụ số khi được đưa vào khuôn khổ pháp luật phải xác định rõ trách nhiệm, quy trình vận hành, đồng thời bảo đảm an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân và bí mật nhà nước.
Đây cũng là cơ sở để ngăn chặn việc lợi dụng quyền dân chủ trên không gian mạng nhằm thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật, qua đó bảo đảm dân chủ được thực hiện gắn với kỷ luật, kỷ cương.
Cần bộ tiêu chí đánh giá dân chủ trên nền tảng số
Trong quá trình hoàn thiện Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở, việc rà soát, đồng bộ với các quy định liên quan đến tiếp cận thông tin, an ninh mạng, dữ liệu, bảo vệ dữ liệu cá nhân và chuyển đổi số là cần thiết. Điều này nhằm tránh chồng chéo, bảo đảm sự thống nhất của hệ thống pháp luật.
Một yêu cầu quan trọng khác là nghiên cứu xây dựng bộ tiêu chí và quy trình đánh giá việc thực hiện dân chủ ở cơ sở trên nền tảng số.
Các tiêu chí cần hướng tới khả năng đo lường cụ thể, minh bạch, qua đó hạn chế tình trạng đánh giá mang tính hình thức hoặc chỉ dựa trên định tính. Đồng thời, đây sẽ là căn cứ phục vụ công tác kiểm tra, giám sát và xác định trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị trong quá trình thực hiện.
Việc sử dụng hệ thống định danh điện tử cũng cần được tính đến nhằm bảo đảm tính xác thực, giá trị pháp lý và an toàn thông tin đối với các hoạt động tham gia của người dân trên môi trường trực tuyến.
Nếu được triển khai đồng bộ, chuyển đổi số trong thực hiện dân chủ ở cơ sở sẽ góp phần đưa các nguyên tắc “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng” trở thành cơ chế vận hành thực chất, hiện đại và hiệu quả hơn.
